زانوی پرانتزی (Genu Varum)

شاید این مطالب برایتان مفید باشد

تشخیص زودهنگام ناهنجاری‌های اسکلتی عضلانی

2 هفته پیش

زانوی پرانتزی که در اصطلاح پزشکی Genu Varum نامیده می‌شود، یکی از شایع‌ترین ناهنجاری‌های اندام تحتانی در کودکان و بزرگسالان است. در این اختلال، زمانی که فرد در حالت ایستاده قرار می‌گیرد و قوزک‌های داخلی پاها به هم چسبیده‌اند، زانوها از یکدیگر فاصله قابل توجهی می‌گیرند و شکل پا شبیه حرف O انگلیسی می‌شود.

این ناهنجاری نه‌تنها بر زیبایی قامت تأثیر می‌گذارد، بلکه در طولانی‌مدت می‌تواند باعث مشکلات مفصلی جدی، درد مزمن و آرتروز زودرس شود. در این مقاله جامع، به بررسی کامل این عارضه از جنبه‌های مختلف می‌پردازیم.

علائم و نشانه‌های بالینی زانوی پرانتزی

نشانه‌های ظاهری:

• ظاهر O شکل پاها در حالت ایستاده

• راه رفتن اردک‌وار (تلو تلو خوردن)

• چرخش ساق پا به سمت خارج

• سائیدگی غیرعادی لبه خارجی کفش

علائم بالینی:

• درد و احساس خستگی زودرس در ناحیه زانوها

• کاهش ارتفاع پایین تنه

• تمایل کشکک‌ها به سمت داخل

• ضعف عضلات ناحیه خارجی زانو

• کوتاهی عضلات ناحیه داخلی زانو

---

روش‌های تشخیص و اندازه‌گیری

۱. معاینه بصری و بالینی

• مشاهده فرد از نمای جلو و پشت در حالت ایستاده

• بررسی فاصله بین کندیل‌های داخلی ران هنگامی که قوزک‌ها به هم چسبیده‌اند

• نکته: در کودکان و نوجوانان، فاصله کمتر از ۴ سانتی‌متر در پسران و ۵ سانتی‌متر در دختران طبیعی محسوب می‌شود.

۲. خط شاقولی

در حالت طبیعی، خط شاقولی باید از مرکز ران، کشکک و ستیغ درشت‌نی عبور کند. در زانوی پرانتزی، این خط به سمت داخل بدن متمایل می‌شود.

۳. اندازه‌گیری با متر نواری یا کولیس

• اندازه‌گیری فاصله بین دو کندیل داخلی ران

• استفاده از کولیس ارتوپدی برای اندازه‌گیری دقیق‌تر

۴. رادیوگرافی

برای بررسی زوایای استخوانی، وضعیت صفحات رشد و تعیین دقیق درجه ناهنجاری.

---

درجات زانوی پرانتزی

بر اساس فاصله بین زانوها هنگام چسبیدن قوزک‌ها:

• درجه خفیف: فاصله کمتر از ۳ سانتی‌متر

• درجه متوسط: فاصله ۳-۶ سانتی‌متر

• درجه شدید: فاصله بیشتر از ۶ سانتی‌متر

---

علل و عوامل ایجاد کننده زانوی پرانتزی

علل فیزیولوژیک و طبیعی

در کودکان ۲-۳ ساله، زانوی پرانتزی خفیف طبیعی است و معمولاً تا قبل از سن مدرسه خودبه‌خود اصلاح می‌شود.

علل پاتولوژیک (بیماری‌زا):

۱. عوامل ارثی و ژنتیکی
۲. بیماری‌های متابولیک و تغذیه‌ای (نرمی استخوان یا راشیتیسم)
۳. مشکلات رشد استخوانی
۴. عوامل مکانیکی و محیطی (قنداق کردن محکم نوزادان، چاقی)
۵. عادات غلط حرکتی (نشستن طولانی‌مدت چهارزانو)
۶. ضایعات و آسیب‌ها (شکستگی‌های بد جوش خورده)
۷. بیماری‌های استخوانی (بیماری بلانت)

---

عوارض زانوی پرانتزی درمان نشده

عوارض کوتاه‌مدت:

• راه رفتن ناپایدار و افزایش خطر زمین‌خوردن

• خستگی زودرس

• درد در ناحیه زانوها، مچ پا و کمر

عوارض بلندمدت:

۱. آرتروز زودرس زانو
۲. تغییرات بیومکانیک کل بدن (کف پای صاف، کمردرد)
۳. مشکلات زیبایی‌شناختی و روانی
۴. محدودیت‌های عملکردی در ورزش و شغل

---

درمان زانوی پرانتزی: روش‌های جامع

الف) درمان در کودکان

۱. در شیرخوارگی و اوایل کودکی:

• پرهیز از قنداق کردن سفت

• تغذیه مناسب با ویتامین D و کلسیم کافی

۲. در کودکان با ناهنجاری متوسط:

• استفاده از کفش‌های اصلاحی

• تجویز بریس‌های شبانه

• تمرینات اصلاحی تحت نظر متخصص

۳. در موارد شدید:

• جراحی استئوتومی (برش استخوانی)

• صفحات رشد هدایت‌شده

---

تمرینات اصلاحی و ورزش‌های درمانی

۱. تمرینات تقویتی برای عضلات جانب خارجی:

• تقویت عضله دو سر رانی با خم کردن زانو در حالت دمر

• تقویت عضلات نازک‌نی با حرکت دور کردن پا

• تقویت عضله کشنده پهن نیام با دور کردن مستقیم پا

۲. تمرینات کششی برای عضلات داخلی:

• کشش عضلات نزدیک کننده ران (نشستن پروانه‌ای)

• کشش عضلات خم کننده زانو با کمک حوله

• کشش در حالت ایستاده با گرفتن مچ پا

۳. تصحیح الگوهای حرکتی:

• آموزش راه رفتن صحیح با پنجه مستقیم

• اصلاح الگوی دویدن و پریدن

---

مداخلات مکمل و پیشگیرانه

۱. استفاده از کفش مناسب:

• کفش با کفی سفت و محکم

• کفی‌های اصلاحی در صورت نیاز

۲. تغییر عادات روزمره:

• پرهیز از نشستن چهارزانو

• نشستن به صورت قورباغه‌ای

• پرهیز از ایستادن‌های طولانی با فاصله زیاد بین پاها

۳. ورزش‌های توصیه شده:

• شنا به ویژه شنای قورباغه

• دوچرخه‌سواری با تنظیم مناسب زین

• پیاده‌روی با کفش مناسب

۴. کنترل وزن برای کاهش فشار بر زانوها

---

زمان مراجعه به پزشک

• فاصله بین زانوها در کودک بالای ۳ سال بیش از ۶ سانتی‌متر باشد

• ناهنجاری در حال پیشرفت باشد

• کودک از درد زانو شکایت داشته باشد

• ناهنجاری یک‌طرفه باشد

• بعد از ۷ سالگی هنوز زانوی پرانتزی مشاهده شود

---

نتیجه‌گیری

زانوی پرانتزی در مراحل اولیه و در کودکان اغلب با روش‌های ساده و غیرتهاجمی قابل درمان است. تشخیص به موقع کلید موفقیت در درمان این ناهنجاری است. ترکیبی از تمرینات اصلاحی هدفمند، تغییر عادات روزمره، استفاده از وسایل کمکی و در موارد شدید، مداخلات جراحی می‌تواند راستای صحیح اندام تحتانی را بازگرداند و از عوارض بلندمدت جلوگیری کند.

سخن پایانی

اگر شما یا فرزندتان علائم زانوی پرانتزی دارید، نگران نباشید. با مراجعه به موقع به متخصص ارتوپد یا فیزیوتراپیست، می‌توانید این ناهنجاری را مدیریت و درمان کنید. پیشگیری و درمان زودهنگام، کلید حفظ سلامت مفاصل و کیفیت زندگی بهتر است.

منبع: این مقاله بر اساس جدیدترین منابع علمی و راهنماهای بالینی تهیه شده است.

نویسنده: صادق رضاپوریان
منتشر شده در: j4c.ir